Ahlat Belediyesi

SELÇUKLU MEZARLIKLARI

    Mezar Taşları

    Mezartaşları , arkeoloji , sanat tarihi , kültür tarihi ve siyasi tarihin önemli kaynakları arasında yer almakta olup ait oldukları toplumun inançlarını , adetlerini , gelenek ve göreneklerini , sanat anlayışlarını , sosyal ve kültürel yapısını aksettirirler.
    Anadoluda Türklerin uğrak yeri, zahid, abid, imam ve hafızların menşei olan Kubbet-ül İslam olan Ahlat’ta Türk kültür tarihi bakımından olduğu kadar, sanat tarihi yönünden de büyük önem arzeden yüzlerce mezartaşı vardır.
    Büyüklük ve yapılarıyla korkunç bir tesir uyandıran bu mezarlar, 900 senelik bir Türk-İslam şehri olan Ahlat’ta toplanmışlardır.
    Ahlatşahlar, Eyyubiler ve çoğunluğu İlhanlılar dönemine ait olan bu mezar taşlarını Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı hocamız, şahideli mezarlar , şahidesiz prizmatik sandukalar ve çatma lahidler olmak üzere üç sınıfa ayırmıştır. Bunlardan sayıları bin civarında olan şahideli mezarlar özellikle alışılmış ölçülerden çok büyük 3.50 m. yüksekliğe varan ve her cephesinde süsleme bulunan dikdörtgen prizma şeklindeki şahideleriyle Ahlat mezartaşlarını karakterize ve temsil etmektedir.

     Meydan Mezarlığı

    1- Meydanlık Kabristanı ( Selçuklu Mezarlığı )
    Ahlat’ın en büyük ve muazzam mezarlığı olan bu mezarlık doğudan batıya doğru İkikubbe Mahallesi ile Harabeşehir arasındaki geniş düzlüğü kaplamaktadır. Meydanlık Mezarlığında XII. asrın başından XVI. asra kadar tarihlenen muhletif tiplerde takriben bin kadar mezartaşının bulunduğunu belirten Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı hocamız bunun dışında yedi tanesi meydana çıkarılmış olan ve kazılarla sayılarının daha da artması muhtemel olan halkın “Akıt” dediği tümülüs tarzında mezarlarında mevcudiyetinden bahsetmektedir.
    En önemli mezartaşlarının ve sanatkarların bulunduğu bu mezarlık adeta Anadolu’nun Türk yurdu olduğunun ispatı açısından tapu mahiyetindedir.

    2-Taht-ı Süleyman Mahallesi Mezarlığı
    “Kara Şeyh” mezarlığı da denilen bu mezarlık ismiyle anılan mahallede bulunur. Burada XIV. asra ait pek çok şahideli eser, bir akıt ve bir koyun heykeli mevcuttur. Mezartaşları itina ile işlenmesine rağmen ikinci sınıf eserlerdir.

    3-Kırklar Mezarlığı
    “Kırk Kardaş” mezarlığı olarak da bilinir. İsmini aldığı mahallede bulunur. XIII. ve XIV. asra ait yapıları barındırmaktadır. Küçük ölçüde ve kabaca işlenmiş olan bu mezarların içinde bulunan sütun haindeki bir sanduka bu tipin Ahlat mezarlıklarında bulunanlarının en itinalılarındandır. Bu mezarlıkta ayrıca “Orta Asya Balbalları” nı anımsatan insan şeklinde arkaik şahideler de mevcuttur.

    4-Merkez (Erkizan) Mezarlığı
    “Kayalı Mezarlığı” olarak da anılan bu mezarlık Şeyh Necmeddin ve Erzen Hatun kümbetlerinin bulunduğu Erkizan Mahallesindedir. Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı hocamız bu mevkiinin isminin “Kayı” dan geldiğini söylemektedir. İşçilik bakımından bir özelliği olmayan mezarlar mevcuttur.

     Kayı Mezarlığı

    5-Harabeşehir Mezarlığı
    Eski şehrin merkezinde, Selçuklu Kalesi içindeki Harabeşehir’de bulunmaktadır. Mezarlıkta basit, işçiliği olmayan mezarlar ile iki akıt bulunmaktadır.

    6- Kale Mezarlığı
    Osmanlı kalesinin kuzeydoğusunda bulunan bu mezarlıkta, Ahlat’ın Osmanlı dönemi mezarları bulunmaktadır. Bu mezarlar, işçilik ve tezyinat bakımından önem taşımayan kabaca yapılmış mezarlardır. Meydanlık mezarlığı nasıl ki Ahlat’ta taş işçiliğinin zirvede olduğunu yansıtıyorsa, Kale mezarlığı da Ahlat’ta bu sanat kolunun artık sönmüş bulunduğunu ve Ahlat’ın bir sanat merkezi olma hüvviyetini kaybettiğini göstermektedir.

    Akıtlar
    Ahlat’ta uzun süre araştırma ve kazılar yapan Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı’nın “Tümülüs tarzındaki eski Türk mezarları” diye tanımladığı ve Ahlat halkı tarafından “Akıt” diye adlandırılan kısmen toprağın altında bulunan bu mezarların gövdelerinin üzeri değişik şekilde tonozla örtülmüş ve iç mekanlar küçük mazgal pencereleri ile aydınlatılmıştır. Akıtlar; kare, dikdörtgen, sekizgen ve dairevi plan üzerine düzgün kesme taşla inşa edilmiş bir veya iç içe iki üç odadan oluşmaktadır.
    Birinci Dünya Savaşı sırasında bölgeyi işgal etmiş olan Ruslar define bulmak amacıyla akıt dediğimiz bu mezarları tahrip etmişlerdir.
    XI. ve XII. yy.larda inşa edilmiş akıtlara Anadolu’nun başka yerlerinde tesadüf edilemez. Anadolu’nun dışındaki tek örnek ise Turfan yakınlarındaki Astana civarında bulunan mezarlıktadır. Orta Asya Türk kültürünün fazlaca hissedildiği Ahlat’ta bu şekilde mezarların inşasını pek tabii karşılamak gerekir.
    Ahlat’ta akıtlara Meydanlık Mezarlığında, İkikubbe Mahallesi ile Kale Mahallesi arasında, Taht-ı Süleyman Mahallesinde ve Sor köyünde rastlanmaktadır.

     Akıtlar

     

     

     

    © Ahlat Belediyesi 2017
    E-Bülten Aboneliği